Đặt bàn thờ gia tiên ở đâu trong nhà phố và căn hộ: tựa tường, tránh gì, cao bao nhiêu và lắp sao cho chắc
Trả lời ngắn: bàn thờ gia tiên nên đặt ở chỗ trang trọng, yên tĩnh, tựa lưng vào một bức tường đặc và vững. Những điều dân gian kiêng phổ biến nhất là: không đặt sát hoặc chung vách với nhà vệ sinh, không đặt ngay dưới dầm ngang, không đối thẳng cửa chính hoặc cửa nhà vệ sinh, không để phía trên là chỗ ngủ hay đi lại, và không kê sát giường ngủ. Trong căn hộ chật, bàn thờ treo tường là lời giải phổ biến, nhưng phải lắp bằng vít nở phù hợp vào tường chịu được tải.
Vì sao chỗ đặt bàn thờ được coi trọng như vậy
Với người Việt, bàn thờ là chỗ con cháu "gặp" ông bà tổ tiên. Chỗ đặt vì thế phải thể hiện sự kính trọng: ở nơi cao, sạch, yên tĩnh, không bị xúc phạm bởi những hoạt động sinh hoạt thường ngày. Phần lớn các điều kiêng dưới đây đều xuất phát từ ý này, chứ không phải từ phép tính la bàn.
Những điều kiêng phổ biến và lý do
| Điều kiêng | Lý do dân gian | Mặt thực tế |
|---|---|---|
| Sát vách nhà vệ sinh | Chỗ ô uế cạnh chỗ thờ | Vách ẩm, mùi, dễ thấm mốc lên bàn thờ |
| Dưới dầm ngang | Dầm "đè" lên bàn thờ | Cảm giác nặng nề, khó treo đèn |
| Đối thẳng cửa chính | Khí xộc thẳng vào | Gió lùa tắt hương, bụi đường bay vào |
| Phía trên là phòng ngủ, lối đi | Người dẫm đầu tổ tiên | Không có lý do kỹ thuật, thuần là kính trọng |
| Sát giường ngủ | Thiếu tôn nghiêm | Khói hương trong phòng ngủ kín |
Nhìn cột thứ ba sẽ thấy nhiều điều kiêng cũng hợp lý về sinh hoạt. Riêng điều "phía trên không có người" là nếp kính trọng thuần tuý, và cũng là lý do nhà ống hay đặt phòng thờ ở tầng trên cùng.
Hướng bàn thờ
Về hướng, có hai cách nghĩ hay gặp. Một là quay bàn thờ về một trong các hướng tốt của gia chủ theo Bát trạch. Hai là để bàn thờ "toạ" ở chỗ vững chãi và "nhìn" ra phía cửa, phía khoảng sáng của nhà, giống như ông bà ngồi ở chỗ trang trọng nhìn ra con cháu.
Trong nhà phố hay căn hộ, thường chỉ có một hai bức tường đặt được bàn thờ, nên nhiều gia đình ưu tiên vị trí tựa tường vững trước, rồi mới xét hướng. Một bàn thờ đúng hướng nhưng kê tạm bợ, sát nhà vệ sinh thì không ai yên lòng.
Bàn thờ trong căn hộ chung cư
Căn hộ không có tầng trên của riêng mình, ai cũng có hàng xóm ở phía trên. Vì vậy quy tắc "phía trên không có người" được hiểu linh động: chọn góc phòng khách hoặc một phòng nhỏ yên tĩnh, không đặt dưới chỗ có nhà vệ sinh của căn tầng trên nếu biết được, và có thể làm một tấm ốp trần nhỏ phía trên bàn thờ theo nếp nhiều nhà.
Những lựa chọn hay gặp:
- Bàn thờ treo tường: gọn, không chiếm sàn, đặt cao hơn tầm mắt khi đứng.
- Bàn thờ đứng nhỏ: loại tủ thờ thấp, phù hợp phòng thờ riêng.
- Kệ trên tủ: dùng mặt trên của tủ cao làm bàn thờ, cần mặt tủ chắc và không để đồ khác bên dưới lộn xộn.
Kích thước và chuyện đo theo thước Lỗ Ban
Nhiều thợ đóng đồ thờ ở Việt Nam làm bàn thờ theo các kích thước rơi vào cung tốt trên thước Lỗ Ban. Một số chiều dài hay được nhắc là 127 cm, 153 cm, 175 cm, 197 cm. Đây là quy ước nghề mộc truyền thống. Điều cần ưu tiên là bàn thờ vừa với tường, đủ chỗ cho bát hương, đèn, hoa quả mà không chen chúc, và chiều cao để người lớn tuổi thắp hương không phải kiễng chân hay leo ghế.
Leo ghế để thắp hương, nhất là ghế nhựa, là nguyên nhân hay gặp của tai nạn ngã ở người già. Nếu bàn thờ treo quá cao, nên có một bậc đứng chắc chắn hoặc hạ bàn thờ xuống.
Lắp bàn thờ treo cho chắc
Bàn thờ treo cộng thêm bát hương, đồ đồng, đĩa quả có thể khá nặng. Một bàn thờ rơi không chỉ là chuyện kiêng kỵ mà là nguy hiểm thật.
- Xác định loại tường: tường gạch đặc, gạch rỗng, bê tông hay vách thạch cao. Vách thạch cao không chịu được bàn thờ nặng nếu không có khung gia cố.
- Dùng vít nở hoặc bulông nở phù hợp với loại tường, đủ số lượng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.
- Tránh khoan vào chỗ có đường điện, ống nước âm tường; hỏi bản vẽ điện nước của toà nhà hoặc dùng máy dò.
- Với căn hộ thuê, hỏi chủ nhà trước khi khoan tường.
Nếu không chắc tường chịu được, nhờ thợ có kinh nghiệm hoặc kỹ sư kiểm tra. Đừng chỉ dựa vào lời người bán "loại này ai cũng treo được".
Khói hương trong không gian kín
Căn hộ đóng kín cửa và bật điều hoà thì khói hương đọng lại lâu. Nên mở cửa sổ khi thắp, chọn số nén ít, dùng hương nhỏ hoặc hương vòng cháy chậm, và không đặt bàn thờ trong phòng ngủ trẻ nhỏ. Người trong nhà có bệnh hô hấp thì nên hỏi bác sĩ về việc tiếp xúc khói thường xuyên.
Nhà thuê đã có sẵn bàn thờ của chủ nhà
Ở Việt Nam, không hiếm trường hợp thuê cả căn nhà mà bàn thờ gia tiên của chủ nhà vẫn ở lại, nhất là nhà ống thuê nguyên căn. Nên thoả thuận rõ từ đầu: ai thắp hương, chủ nhà có đến vào mùng một và ngày rằm không, có được lau dọn không. Người thuê không nên tự ý di chuyển bát hương hay đồ thờ; nếu cần kê lại phòng, hãy nhờ chủ nhà làm. Nếu người thuê muốn lập bàn thờ riêng cho gia đình mình, nên đặt ở phòng khác, không chồng lên bàn thờ của chủ, và hỏi ý chủ nhà trước khi khoan tường.
Gia đình đang tìm một mẫu bàn thờ gọn cho căn hộ có thể tham khảo kết quả tìm bàn thờ treo, và đo kỹ bức tường trước khi chọn.