Nhà ống mặt tiền hẹp: lấy sáng, đón gió và giữ lối đi thông theo cách nhìn phong thuỷ Việt

Trả lời ngắn: nhà ống, kiểu nhà mặt tiền hẹp chạy sâu vào trong rất phổ biến ở phố Việt, thường mắc ba điểm yếu: giữa nhà tối, gió không đi xuyên được, và lối đi bị xe máy, đồ đạc chặn. Cách nhìn phong thuỷ gọi đó là khí không lưu thông; cách nhìn kiến trúc gọi là thiếu sáng, thiếu thông gió. Giải pháp của hai bên khá trùng nhau: mở giếng trời hoặc khoảng thông tầng ở giữa, để cửa trước và cửa sau cho gió đi qua, giữ một lối đi thẳng thoáng từ cửa vào đến cuối nhà, và luôn có lối thoát thứ hai khi có cháy.

Bài này tập trung vào bố cục tổng thể của nhà ống. Những chỗ cụ thể như cầu thang, bếp, nhà vệ sinh được bàn riêng ở bài khác cùng chuyên mục.

Vì sao nhà ống lại hẹp và sâu

Ở các khu phố cũ, đất mặt đường có giá trị cao vì gắn với buôn bán. Mỗi hộ muốn có một mặt tiền, nên lô đất được chia dọc theo chiều sâu. Kết quả là những căn nhà ngang vài mét nhưng sâu gấp nhiều lần, hai bên vách sát nhà hàng xóm. Phố cổ Hà Nội có những "nhà ống" sâu hun hút, xen sân trong; nhà phố xây mới thì thường xây kín đất, lên nhiều tầng.

Hai bên vách đặc nghĩa là ánh sáng và gió chỉ có thể vào từ mặt tiền, mặt hậu và từ trên mái xuống. Mọi lời khuyên sau đây xoay quanh điểm này.

Giữa nhà tối: chỗ phong thuỷ và kiến trúc gặp nhau

Phong thuỷ ưa "minh đường" sáng sủa phía trước và sợ những vùng âm u lâu ngày không có nắng. Kiến trúc nhiệt đới thì sợ ẩm mốc, nấm, mùi. Cả hai đều chỉ về cùng một giải pháp: giếng trời.

• Vị trí: thường đặt ở khoảng giữa nhà hoặc gần cầu thang, để ánh sáng rọi xuống những tầng giữa vốn tối nhất.
• Mái che: mái kính hoặc tấm lấy sáng có thể đóng mở giúp vừa có sáng vừa tránh mưa hắt. Mái kín hoàn toàn thì giếng trời thành ống khói nóng, gió không thoát được.
• Cây xanh: vài chậu cây dưới chân giếng trời làm dịu nhiệt và được dân gian coi là "sinh khí". Chọn cây chịu bóng bán phần, kê chắc, không treo chậu nặng lơ lửng phía trên lối đi.

Nếu nhà đã xây kín, có thể cân nhắc mở một ô thông tầng nhỏ cạnh cầu thang. Việc cắt sàn liên quan tới kết cấu, bắt buộc phải có kỹ sư tính toán.

Gió đi xuyên: cửa trước, cửa sau và đường thoát nhiệt

Không khí chỉ đi qua nhà khi có lối vào và lối ra. Nhà ống chỉ mở cửa trước mà bít kín phía sau sẽ ngột ngạt dù cửa trước rộng đến đâu. Dân gian hay nói cửa trước và cửa sau thẳng hàng thì "tiền vào cửa trước ra cửa sau". Cách xử lý thường thấy là không bít cửa sau, mà đặt cửa sau lệch đi một chút, hoặc dùng bình phong, kệ thấp, chậu cây để gió đi chậm lại thay vì lao thẳng.

Đây là ví dụ đẹp về một quan niệm dân gian có phiên bản hợp lý: gió thổi thốc từ đầu đến cuối nhà làm bay giấy tờ, tạt bụi đường vào bếp; làm nó đổi hướng một lần là đủ dễ chịu.

Cửa chính và chuyện để xe máy trong nhà

Ở phố Việt, phòng khách tầng trệt ban ngày là phòng khách, buổi tối là nhà để xe. Hai, ba chiếc xe máy đỗ chắn ngang đường từ cửa vào là cảnh rất quen. Theo phong thuỷ, cửa chính là "miệng" đón khí, và lối đi ngay sau nó cần thông. Theo an toàn, lối đi đó là lối thoát khi có sự cố.

• Xếp xe sát một bên vách, chừa lối đi đủ một người đi thẳng ra cửa.
• Không sạc xe điện ở khu để xe sát lối thoát qua đêm khi không có người trông. Nhiều vụ cháy nhà ống bắt đầu từ khu để xe.
• Cửa chính nên mở được nhanh từ bên trong, chìa khoá để ở chỗ cố định cả nhà đều biết.

Về kích thước cửa, nhiều gia đình đo theo thước Lỗ Ban để chọn khoảng rơi vào cung tốt. Đó là tục lệ của thợ mộc, không ảnh hưởng gì tới an toàn; nhưng chiều rộng cửa vẫn phải đủ cho xe ra vào và người đi lại thoải mái.

Lối thoát thứ hai: phần quan trọng hơn mọi hướng tốt

Nhà ống thường chỉ có một cửa ra ở tầng trệt, các tầng trên lắp khung sắt bảo vệ kín ban công, cửa sổ. Khi cháy ở tầng dưới, người ở tầng trên không có đường ra. Đây là điểm yếu được cơ quan phòng cháy chữa cháy nhắc nhiều lần.

Không có trường phái phong thuỷ nào bàn chuyện này, nhưng không thể bỏ qua: khung sắt ở ít nhất một ban công hay cửa sổ tầng trên nên có ô cửa mở được từ bên trong, có thang dây hoặc lối sang mái nhà bên khi được hàng xóm đồng ý. Những thay đổi này nên hỏi đơn vị phòng cháy hoặc kỹ sư để làm đúng.

Chia tầng: tầng nào cho việc gì

Một cách bố trí phổ biến của nhà ống nhiều tầng:

Đặt phòng thờ trên cùng là lời giải rất Việt cho quy tắc "trên bàn thờ không có người đi lại". Nó cũng có cái giá: người lớn tuổi phải leo nhiều tầng để thắp hương. Gia đình có ông bà yếu chân nên bàn kỹ, có khi đặt bàn thờ ở tầng thấp hơn trong một phòng yên tĩnh, chỗ phía trên là kho hay sân phơi, vẫn giữ được ý trang nghiêm.

Chuông gió, gương và các vật treo trong nhà ống

Nhà ống hẹp nên hay được khuyên treo chuông gió ở cửa, gương ở cuối hành lang để "nới rộng" không gian. Gương lớn có thể làm nhà sáng hơn nhờ phản chiếu, nhưng dân gian kiêng gương đối thẳng cửa chính. Chuông gió treo trong nhà gần như không có gió để kêu; treo ở cửa sổ mặt tiền thì nên chọn loại tiếng nhẹ để không làm phiền nhà bên, vì nhà ống sát vách nhau.

Nếu muốn chọn một chiếc chuông gió nhỏ cho cửa sổ hay giếng trời, có thể xem mục chuông gió và khánh treo, và nhớ móc chắc vào chỗ không nằm trên lối đi.

Câu hỏi thường gặp