Sống cạnh hàng xóm: đốt vàng mã, cúng cô hồn tháng bảy, đám tang và đám cưới trong ngõ
Trả lời ngắn: ở phố Việt, nghi lễ của nhà này thường diễn ra ngay trên vỉa hè, trong ngõ trước cửa nhà kia: đốt vàng mã ngày rằm, mùng một; mâm cúng cô hồn tháng bảy; rạp đám tang, đám cưới dựng chắn nửa con ngõ. Cách sống chung tốt là hiểu nếp của nhau, giữ an toàn lửa khói, nhường nhịn trong những ngày hiếu hỷ, và nếu cần góp ý thì góp ý riêng, nhẹ nhàng, nói về chuyện an toàn hơn là chuyện đúng sai của tín ngưỡng.
Đốt vàng mã ngày rằm, mùng một
Nhiều gia đình đốt vàng mã sau khi cúng rằm, mùng một âm lịch, thường trong thùng sắt hoặc chậu đặt trên vỉa hè. Khói và tàn bay vào nhà bên cạnh, nhất là khi gió thổi vào ngõ hẹp. Một vài điều cả người đốt lẫn người ở cạnh nên biết:
- Đốt trong thùng kim loại có nắp lưới, đặt trên nền gạch, xa xe máy, dây điện, mái che bằng bạt.
- Có người đứng trông tới khi tắt hẳn; tàn còn đỏ để lại dễ cháy lan khi gió lên.
- Không đốt dưới đường dây điện, cạnh bình ga, cạnh cửa nhà người khác.
- Ở chung cư, chỉ đốt ở khu vực toà nhà bố trí, không đốt ở ban công, hành lang.
Nếu khói thường xuyên bay vào nhà mình, cách góp ý dễ được nghe nhất là nói về an toàn và sức khoẻ: con nhỏ bị ho, xe để gần, mái tôn dễ bắt lửa. Đề nghị cụ thể như dời thùng sang chỗ thoáng hơn thường hiệu quả hơn là phản đối việc đốt.
Tháng bảy âm lịch và lễ cúng cô hồn
Tháng bảy âm lịch được dân gian gọi là tháng cô hồn. Nhiều gia đình, cửa hàng bày mâm cúng trước cửa với cháo, gạo, muối, bỏng, bánh kẹo, tiền lẻ để "bố thí" cho những vong không nơi nương tựa. Ở miền Nam có tục trẻ con, người nghèo tới "giật cô hồn", tức lấy đồ cúng sau khi chủ nhà khấn xong; nhiều chủ nhà vui vì đồ cúng được lấy hết. Rằm tháng bảy còn là lễ Vu Lan của nhà Phật, ngày báo hiếu cha mẹ.
Trong tháng này, nhiều người kiêng chuyển nhà, khai trương, mua xe, cưới hỏi. Đó là quan niệm, nhưng nó ảnh hưởng thật tới giao dịch: chủ nhà có thể không muốn ký hợp đồng mới, thợ có thể lùi lịch làm. Biết trước để sắp xếp.
Một điểm an toàn: lúc giật cô hồn, trẻ con chen nhau, có khi lao ra lòng đường. Người lớn đứng giữ trật tự, chủ nhà đặt mâm ở chỗ không sát mép đường.
Đám tang trong ngõ
Ở nhiều khu phố, đám tang được tổ chức tại nhà: dựng rạp trước cửa, nhạc hiếu, khách tới viếng trong vài ngày. Rạp có thể chiếm một phần hay cả con ngõ. Những ngày đó, hàng xóm thường:
- Tắt nhạc, hạ tiếng tivi, không tổ chức tiệc tùng ồn ào.
- Dắt xe đi chậm qua rạp, tránh bấm còi.
- Sang viếng nếu có quen biết, mang theo phong bì phúng viếng, ăn mặc tối màu, kín đáo.
- Cho mượn chỗ để xe, ghế nhựa nếu nhà tang lễ cần.
Nếu đám tang làm ảnh hưởng tới việc đi lại của nhà mình, chẳng hạn rạp chắn lối ra xe, nói nhỏ với người nhà tang chủ để họ chừa lối. Đây là việc ai cũng hiểu.
Đám cưới, đầy tháng, mừng thọ
Đám cưới trong ngõ cũng có rạp, có loa, có khi kéo dài tới tối. Nhiều gia đình sang báo trước với hàng xóm; nếu được mời thì đi mừng, không được mời thì nhường đường, chịu ồn một hôm. Trẻ con hàng xóm thường được cho bánh kẹo. Nhà tổ chức nên giữ âm lượng loa trong giờ hợp lý, nhất là khi trong ngõ có người già, người ốm.
Bàn thờ trước cửa, miếu nhỏ đầu ngõ
Nhiều ngõ có miếu nhỏ, cây đa có bát hương, hay am thờ ở gốc cây. Đây là nơi cả xóm thắp hương; đừng để rác, dựng xe hay ngồi lên bệ thờ. Trẻ con chơi gần đó nên được dặn không nghịch bát hương.
Khi chính nhà mình là nhà có việc
Đến lượt nhà mình có đám, mọi chuyện ở trên đảo chiều. Báo trước với hàng xóm hai bên và đầu ngõ, nói rõ dựng rạp mấy ngày, chừa lối nào cho xe ra vào. Loa đài để âm lượng vừa phải, tắt vào giờ khuya. Rạp dựng chắc, buộc dây kỹ vì gió lốc mùa mưa có thể làm sập bạt. Đèn trang trí, dây điện kéo tạm phải có người biết điện lắp, không câu nối lằng nhằng qua lối đi. Xong việc, dọn rác, trả lại mặt ngõ sạch, và mang chút quà hay lời cảm ơn sang những nhà đã chịu phiền mấy ngày. Hàng xóm nhớ lâu những điều nhỏ này.
Khi niềm tin khác nhau
Hàng xóm không phải ai cũng theo cùng tín ngưỡng: có nhà theo Công giáo, có nhà theo đạo Tin Lành, có nhà không theo tôn giáo nào, có người nước ngoài thuê nhà. Sống chung không đòi hỏi tin giống nhau, chỉ cần tôn trọng nhau: không chê bai nghi lễ của nhà khác, không ép người khác tham gia. Một lời hỏi han nhẹ nhàng như "nhà mình hôm nay cúng gì thế" thường mở ra những câu chuyện thú vị hơn là sự khó chịu.
Nếu nhà mình cũng giữ nếp cúng rằm, mùng một và muốn sắm vài món đồ thờ gọn cho nhà phố, có thể tham khảo nhóm tượng Phật và vật phẩm thờ, chọn kích thước vừa với bàn thờ đang có.