Hồ lô, chuông gió và đồng tiền xu: ba vật phẩm treo, đeo phổ biến và cách dùng không làm phiền ai

Trả lời ngắn: hồ lô (quả bầu nậm) được gắn với sức khoẻ và phúc lộc, một phần vì hình ảnh bình đựng thuốc của tiên, một phần vì trong tiếng Hán tên gọi đọc gần với "phúc lộc". Chuông gió được gắn với việc dùng âm thanh để xua điều xấu và báo hiệu. Đồng tiền xu có lỗ vuông được gắn với tài lộc và sự tròn đầy. Đây là ba vật phẩm rẻ, phổ biến nhất, nhưng mỗi món có những chỗ hay dùng sai: chuông gió làm phiền hàng xóm, tiền xu nhỏ trẻ có thể nuốt, đồ "cổ" phần lớn là đúc mới.

Hồ lô: bình thuốc của tiên và chữ phúc lộc

Hồ lô là quả bầu nậm có hai bầu, eo thắt ở giữa. Người xưa phơi khô làm bình đựng rượu, nước, thuốc. Trong truyện Bát Tiên, Lý Thiết Quải thường được vẽ với chiếc hồ lô đựng thuốc; từ đó hồ lô gắn với ý chữa bệnh, giữ sức khoẻ. Trong tiếng Hán, "hồ lô" đọc gần với "phúc lộc", nên hồ lô cũng mang ý may mắn. Cả hai lớp nghĩa đều thuộc về truyền thuyết và cách chơi chữ, không phải tác dụng y học.

Hồ lô được làm từ nhiều chất liệu: quả bầu khô thật, gỗ, đồng, gốm, đá. Cách dùng hay gặp là treo ở đầu giường người ốm, đặt trên bàn làm việc, hoặc đeo làm mặt dây chuyền. Có một điều cần nói rõ: hồ lô không thay được việc đi khám bệnh. Người ốm cần bác sĩ; hồ lô ở đầu giường chỉ là lời chúc của người thân.

Chuông gió: âm thanh và chuyện hàng xóm

Chuông gió có hai nhóm chính: chuông kim loại gồm nhiều ống rỗng dài ngắn khác nhau, và chuông tre, gỗ, gốm cho tiếng trầm hơn. Quan niệm phong thuỷ cho rằng âm thanh của chuông làm "động" khí ở chỗ tù đọng, xua điều xấu. Ở cửa hàng, chuông treo trên cửa có một tác dụng kiểm chứng được: báo cho người bán biết có khách bước vào.

Chỗ hay sai lớn nhất với chuông gió ở Việt Nam là tiếng ồn. Nhà ống sát vách, chung cư nhiều tầng, một chiếc chuông kim loại treo ngoài ban công kêu suốt đêm khi có gió có thể làm cả dãy nhà mất ngủ. Mấy gợi ý:

• Treo chuông ở chỗ có gió nhẹ trong nhà, không treo ngoài ban công đón gió mạnh.
• Ban đêm, mùa mưa bão, tháo chuông xuống hoặc buộc quả lắc lại.
• Chọn chuông tre, gỗ nếu nhà sát vách; tiếng trầm và nhỏ hơn.
• Nếu hàng xóm góp ý, hạ chuông xuống. Giữ hoà khí với hàng xóm là việc thiết thực hơn.

Treo chuông ở lối đi, ngang tầm đầu người cao cũng dễ va. Chuông kim loại treo ngoài trời mùa bão có thể bị gió giật rơi xuống; treo bằng móc chắc và kiểm tra dây định kỳ.

Đồng tiền xu: tròn ngoài vuông trong

Đồng tiền cổ Á Đông có hình tròn, lỗ vuông ở giữa. Cách giải thích phổ biến là tròn tượng trưng cho trời, vuông tượng trưng cho đất. Tiền xu được dùng làm vật phẩm phong thuỷ dưới nhiều dạng: xâu ba hoặc năm đồng buộc chỉ đỏ, dán dưới chân đồ đạc, đặt dưới tấm thảm cửa, đặt trong ví.

Loại hay gặp nhất là bộ "tiền Ngũ Đế", gồm tiền của năm đời vua nhà Thanh nối tiếp nhau (Thuận Trị, Khang Hy, Ung Chính, Càn Long, Gia Khánh), mang ý thịnh vượng nối đời. Ở Việt Nam còn có người chuộng tiền các triều đại Việt như tiền thời Lý, Trần, Lê, Nguyễn, vì muốn giữ nét Việt.

Tiền cổ thật và tiền đúc mới

Phần lớn tiền xu bán làm vật phẩm phong thuỷ là tiền đúc mới theo mẫu cổ, giá rẻ, sáng màu đồng thau. Điều này không có gì sai nếu người bán nói rõ. Vấn đề là khi đồ đúc mới được làm cũ bằng hoá chất rồi bán với giá đồ cổ. Một vài dấu hiệu nên cảnh giác:

Nếu thật sự muốn sưu tầm tiền cổ, nên tìm hiểu qua các hội sưu tầm và người có chuyên môn giám định, không mua theo lời kể của người bán.

An toàn với trẻ nhỏ

Tiền xu, hồ lô mini, hạt gỗ đều là vật nhỏ, tròn, trẻ dễ cho vào miệng. Xâu tiền đặt dưới gầm ghế, dưới thảm cửa là chỗ trẻ bò tới đầu tiên. Nhà có trẻ dưới ba tuổi nên đặt các món này lên cao, hoặc dán cố định. Nếu nghi trẻ đã nuốt vật lạ, đưa đi cơ sở y tế ngay, không chờ theo dõi tại nhà.

Tặng làm quà có nên không

Hồ lô nhỏ, xâu tiền buộc chỉ đỏ hay chuông gió tre là những món quà rẻ, nhẹ, dễ mang, hợp để tặng dịp tân gia, thăm người ốm hay đầu năm. Khi tặng, nói rõ đây là lời chúc, không hứa hẹn tác dụng. Thăm người ốm mà tặng hồ lô kèm câu "treo cái này là khỏi" dễ khiến người nhà hiểu sai và chậm đưa đi khám. Với chuông gió, nghĩ tới chỗ ở của người nhận: tặng chuông kim loại cho người ở chung cư sát vách có thể thành gánh nặng cho họ.

Dùng sao cho vừa

Ba món này rẻ nên dễ mua nhiều: chuông ở mọi cửa sổ, tiền xu dưới mọi chân bàn, hồ lô ở mọi phòng. Bày quá nhiều làm nhà rối và mất đi ý nghĩa của từng món. Một chiếc chuông ở cửa hàng để báo khách, một chiếc hồ lô nhỏ ở đầu giường người thân làm lời chúc, một xâu tiền trong ngăn kéo là đủ để giữ nếp mà không phiền ai.

Nếu muốn so sánh chất liệu và kích cỡ của hồ lô trước khi chọn, có thể tham khảo nhóm hồ lô, hồ lô Bát Tiên và chọn cỡ phù hợp với chỗ treo hoặc đặt.

Câu hỏi thường gặp