Bàn thờ Ông Địa – Thần Tài ở quầy hàng: đặt ở đâu, bày gì, giữ an toàn lửa nhang thế nào
Trả lời ngắn: bàn thờ Ông Địa – Thần Tài trong cửa hàng thường đặt sát sàn, ở một góc phía trong, quay mặt nhìn ra cửa chính, không đặt trong nhà vệ sinh hay ngay dưới cầu thang. Trên bàn thờ có tượng Ông Địa và Thần Tài, bát nhang, đèn, nước, hoa quả; nhang đèn phải được đặt và trông coi sao cho không gây cháy trong không gian chật và nhiều hàng hoá.
Đây là một trong những nét dễ thấy nhất của cửa hàng Việt Nam, từ tiệm tạp hoá đầu ngõ tới cửa hàng điện thoại trên phố lớn. Bài này đi từ ý nghĩa sang cách làm, rồi tới phần an toàn mà nhiều người bỏ qua.
Ông Địa và Thần Tài là ai trong tín ngưỡng buôn bán
Ông Địa, còn gọi là Thổ Địa, là vị thần cai quản đất đai nơi mình ở và làm ăn. Thần Tài là vị thần gắn với tiền bạc. Trong tín ngưỡng dân gian của người buôn bán, nhất là ở miền Nam, hai vị thường được thờ chung trên một bàn thờ nhỏ đặt dưới đất. Tượng Ông Địa quen thuộc với dáng bụng to, cười tươi, tay cầm quạt; tượng Thần Tài mặc áo đỏ, tay cầm thỏi vàng.
Nguồn gốc của tục thờ chung này có nhiều cách giải thích khác nhau, phần lớn là truyền miệng. Điều chắc chắn là nó đã trở thành tập quán rất phổ biến trong giới buôn bán, và mỗi vùng, mỗi gia đình có cách bày biện khác nhau đôi chút. Không có một chuẩn duy nhất đúng cho mọi nơi.
Vị trí đặt bàn thờ trong cửa hàng
Phần lớn các gia đình đặt bàn thờ theo những nguyên tắc sau, và chúng có lý do dễ hiểu:
- Sát sàn: vì Ông Địa là thần đất, bàn thờ đặt thấp, trực tiếp trên nền nhà.
- Nhìn ra cửa: quan niệm cho rằng thần nhìn ra để đón khách và đón tài lộc vào.
- Tựa vào tường đặc: không đặt chỗ trống phía sau, không đặt sát cửa sổ hay lối đi.
- Tránh chỗ ô uế: không đặt cạnh nhà vệ sinh, thùng rác, chỗ để giày dép.
Trong cửa hàng nhà ống, góc phía trong cạnh quầy thường là chỗ hợp nhất: vừa nhìn được cửa, vừa có người ngồi gần để trông nhang đèn. Nếu cửa hàng thuê, nên hỏi chủ nhà trước khi khoan tường hay dán gạch trang trí cho bàn thờ.
Bày gì trên bàn thờ
Một bàn thờ Ông Địa – Thần Tài thông thường gồm:
- Hai tượng Ông Địa và Thần Tài, đặt cân đối. Nhiều nơi đặt Thần Tài bên trái, Ông Địa bên phải khi nhìn từ ngoài vào, nhưng cách đặt có thể khác theo vùng.
- Một bát nhang ở giữa, phía trước hai tượng.
- Đèn thờ, thường là đèn điện để giảm nguy cơ cháy.
- Ly nước sạch, đôi khi thêm ly rượu nhỏ.
- Lọ hoa và đĩa trái cây.
- Một số nhà thêm hũ gạo, hũ muối, cóc ngậm tiền, hoặc tượng mèo vẫy tay vốn có gốc từ Nhật Bản.
Chỗ hay sai là bày quá nhiều. Bàn thờ dưới đất vốn nhỏ; nhồi thêm tượng, hũ, đèn nháy thì vừa rối mắt vừa khó lau dọn, và dễ đổ khi quét nhà. Một bàn thờ ít đồ mà sạch sẽ thường trang nghiêm hơn.
Việc cúng hằng ngày và ngày vía Thần Tài
Nhiều người buôn bán thắp nhang mỗi sáng khi mở cửa, thay nước mỗi ngày, thay hoa khi héo. Ngày rằm và mùng một âm lịch thường có thêm mâm cúng nhỏ. Ngày mùng mười tháng Giêng âm lịch được gọi là ngày vía Thần Tài; nhiều người cúng lớn hơn và có thói quen mua vàng vào dịp này.
Chuyện mua vàng ngày vía Thần Tài là tập quán, không phải nghĩa vụ. Giá vàng những ngày đó thường bị đẩy lên vì nhu cầu tăng; nếu mua để tích luỹ thì nên tự cân nhắc theo kế hoạch tài chính của mình, không mua vì sợ "mất lộc".
An toàn lửa trong cửa hàng nhỏ
Cửa hàng chật, nhiều giấy, vải, nhựa, lại thường có xe máy đậu bên trong; bàn thờ đặt sát sàn lại ở ngay tầm chân và tầm tay trẻ nhỏ. Một vài nguyên tắc nên giữ:
- Dùng đèn thờ điện thay cho đèn dầu hay nến, kiểm tra dây điện không bị chuột cắn, không cắm qua ổ chia nối dài lỏng lẻo.
- Bát nhang đặt chắc, bên dưới có đĩa hứng tàn. Không cắm nhang gần rèm, giấy, thùng các-tông.
- Không để nhang cháy khi đã đóng cửa và không còn ai trong nhà.
- Vàng mã nếu có đốt thì đốt trong thùng kim loại ở ngoài trời, có người đứng trông, không đốt trong cửa hàng.
- Cửa hàng có máy lạnh, cửa đóng kín thì hạn chế số nhang, mở cửa cho khói thoát ra.
Khi chuyển cửa hàng hoặc thay tượng
Khi dời cửa hàng sang chỗ mới, nhiều gia đình làm lễ nhỏ xin dời bàn thờ, mang theo bát nhang sang chỗ mới. Tượng cũ bị sứt mẻ thường không vứt vào thùng rác mà đem gửi ở chùa, miếu, hoặc theo hướng dẫn của người lo việc cúng bái ở địa phương. Cách làm cụ thể khác nhau tuỳ nơi; nếu không chắc, hỏi người lớn tuổi trong gia đình hoặc nhà chùa gần nhà.
Đừng để bàn thờ thành áp lực mua sắm
Một số người bán đồ thờ nói rằng tượng phải bằng chất liệu này, kích cỡ kia, giá phải bao nhiêu thì mới "linh". Đây là kiểu "càng đắt càng linh" quen thuộc. Tượng gốm sứ phổ thông được rất nhiều gia đình buôn bán thờ lâu năm. Thứ làm nên sự trang nghiêm là sự sạch sẽ, cẩn thận và lòng thành của người thờ.
Nếu cần sắm mới hoặc thay tượng đã cũ, có thể xem nhóm tượng Thần Tài, Ông Địa và chọn kích thước vừa với bàn thờ đang có, đừng chọn tượng quá to so với chỗ đặt.