Xem ngày, xem tuổi, xem hướng: ba việc người Việt hay gọi chung là phong thuỷ nhưng thật ra khác nhau

Trả lời ngắn: trong đời sống người Việt, chữ "phong thuỷ" thường được dùng để gọi chung ba việc khác nhau. Xem hướng là phong thuỷ đúng nghĩa, bàn về không gian: nhà quay về đâu, bếp, cửa, bàn thờ đặt ở đâu. Xem ngày là chuyện lịch pháp: chọn ngày giờ khởi công, nhập trạch, cưới hỏi. Xem tuổi là xét tuổi gia chủ có "phạm" kim lâu, hoang ốc, tam tai hay không. Ba việc dựa trên ba hệ quy tắc riêng, nên hiểu tách bạch sẽ tránh được nhiều băn khoăn thừa.

Ngoài ba việc đó còn có phần tín ngưỡng: lễ cúng thổ công, cúng động thổ, cúng nhập trạch. Phần này thuộc về thờ cúng, không phải tính toán, và mỗi nhà một nếp.

Xem hướng: phần phong thuỷ đúng nghĩa

Xem hướng trả lời câu hỏi "đặt cái gì ở đâu". Phổ biến nhất ở Việt Nam là Bát trạch: từ năm sinh và giới tính tính ra cung mệnh, rồi xác định bốn hướng tốt (Sinh khí, Thiên y, Diên niên, Phục vị) và bốn hướng xấu (Tuyệt mệnh, Ngũ quỷ, Lục sát, Hoạ hại). Cửa chính, hướng bếp, đầu giường, bàn làm việc được ưu tiên quay về hướng tốt.

Phần này có thể làm một lần cho cả căn nhà, và chỉ thay đổi khi có người khác làm chủ hộ hoặc nhà sửa lớn. Nó không phụ thuộc vào ngày tháng.

Xem ngày: phần lịch pháp

Xem ngày trả lời câu hỏi "làm vào lúc nào". Người xem tra lịch âm, lịch vạn niên để tìm ngày hoàng đạo, tránh ngày hắc đạo, ngày xung với tuổi gia chủ, và những ngày dân gian kiêng chung:

• Nguyệt kỵ: mùng 5, 14, 23 âm lịch hằng tháng, gắn với câu "mùng năm, mười bốn, hăm ba; đi chơi cũng lỗ nữa là đi buôn".
• Tam nương: mùng 3, 7, 13, 18, 22, 27 âm lịch, nhiều người tránh khởi sự việc lớn.
• Ngày xung tuổi: ngày có địa chi xung với tuổi gia chủ, ví dụ người tuổi Tý tránh ngày Ngọ.

Các quy tắc chọn ngày có nhiều hệ khác nhau và không phải lúc nào cũng thống nhất. Hai cuốn lịch có thể ghi một ngày là tốt và xấu khác nhau tuỳ hệ sao mà người soạn dùng. Đây là chỗ nên hiểu là quy ước truyền thống, không phải phép đo.

Xem tuổi: kim lâu, hoang ốc, tam tai

Xem tuổi trả lời câu hỏi "năm nay người này có nên làm việc lớn không". Ba khái niệm hay gặp khi làm nhà:

• Kim lâu: lấy tuổi mụ (tuổi âm, tính cả năm trong bụng mẹ) chia cho 9; dư 1, 3, 6 hoặc 8 thì phạm kim lâu. Dân gian kiêng làm nhà và cưới hỏi trong năm kim lâu.
• Hoang ốc: đếm tuổi theo sáu cung, rơi vào ba cung xấu thì kiêng xây nhà.
• Tam tai: mỗi nhóm tam hợp tuổi gặp ba năm liền "tam tai" trong chu kỳ mười hai năm, nhiều người tránh việc lớn trong ba năm đó.

Nếu tính cả ba thứ, một người có thể "không được làm nhà" trong khá nhiều năm. Vì vậy mới có tục mượn tuổi.

Mượn tuổi: lối ra của dân gian

Khi gia chủ phạm tuổi mà vẫn phải xây, gia đình nhờ một người hợp tuổi, thường là đàn ông trong họ hoặc bạn thân, đứng ra làm lễ động thổ thay. Trong lúc lễ, gia chủ tránh mặt; người mượn tuổi khấn và cuốc nhát đầu tiên. Ở nhiều nơi còn có thủ tục "bán nhà" tượng trưng rồi mua lại khi nhập trạch.

Tục này cho thấy một điều thú vị: ngay trong dân gian, các quy tắc tuổi tác không được coi là bức tường không vượt qua được. Người ta tìm cách để vừa giữ lễ vừa không làm đình trệ cuộc sống. Ai cảm thấy yên lòng hơn với việc mượn tuổi thì cứ làm, chi phí thường chỉ là một mâm lễ và một lời cảm ơn.

Phần tín ngưỡng: lễ cúng đi kèm

Lễ động thổ, lễ đổ mái, lễ nhập trạch, lễ an vị bàn thờ là nghi lễ thờ cúng thổ công, thần linh nơi đất ở và tổ tiên. Chúng không phụ thuộc vào trường phái phong thuỷ nào. Nội dung mâm lễ, bài khấn khác nhau theo vùng và theo gia đình.

Khi làm lễ có đốt vàng mã, nên đốt trong chậu kim loại, ở chỗ thoáng, xa vật dễ cháy và xa trẻ nhỏ, có xô nước bên cạnh. Ở công trình đang xây, giàn giáo tre, bạt che và bao xi măng giấy đều bắt lửa, nên chọn chỗ đốt cẩn thận hơn ở nhà.

Vì sao tách ba việc ra lại có ích

Tách bạch giúp trả lời những câu hỏi rất thực tế:

Nó cũng giúp tiêu tiền đúng chỗ. Không cần trả phí xem phong thuỷ trọn gói chỉ để chọn một ngày nhập trạch, và một ngày "đẹp" không bù được cho căn bếp đặt sai chỗ thiếu thông gió.

Nên giữ đến đâu

Với nhiều gia đình, xem ngày và xem tuổi là cách tôn trọng người lớn và tạo sự yên tâm trước một việc lớn tốn nhiều tiền. Giữ ở mức đó là hợp lý. Chỉ nên chậm lại khi các quy tắc chồng lên nhau đến mức trì hoãn việc cấp thiết, như sửa mái dột trước mùa mưa hay gia cố tường nứt. An toàn của người ở luôn đi trước một ngày tốt trên lịch.

Ai muốn tự đo hướng nhà trước khi hỏi người xem có thể dùng một chiếc la bàn tốt; mục la bàn và thước Lỗ Ban có các loại từ đơn giản đến chuyên dụng.

Câu hỏi thường gặp